20 Ağustos 2014 . 21:23
DUYURULAR
Anasayfa / Doğa / Safranbolu Safranı
Safranbolu Safranı

Safranbolu Safranı

Safranbolu’ya ismini verensafran bitkisi (Crocus sativus), süsengiller (Iridaceae) familyasından, sonbaharda çiçek açan soğanlı bir kültür bitkisi olup, toprak üstü kısmı tek, toprak altı kısmı çok yıllıktır. Safranın toprak altındaki soğan kısmı üç yıl süresince her yıl filiz vererek yeni bitkiyi oluşturur.

Yeni bitki çiçek verdikten ve gelecek yılın soğanını oluşturduktan sonra, toprak üstündeki kısmı kurur. Soğan kısmı küre şeklinde, üstten ve alttan hafif basık, çevresi kahverengi kabuklarla örtülmüş durumda, büyüklüğü 1 – 5 cm çapındadır. Toprak üstündeki kısmında, bitkinin iğne şeklinde, ince uzun yaprakları bulunmaktadır.

Çiçekler 6 adet taç yapraktan oluşmakta olup, taç yapraklar erguvani mor renklidir. Çiçeklenme, Ekim’in ikinci veya üçüncü haftasından başlayarak 15 – 20 Kasım’a kadar sürmektedir. Her bir bitkiden ortalama 6 – 12 adet çiçek alınmaktadır. Bitki boyu 15 – 30 cm kadardır. Çiçekte üç adet sarı renkli erkek organ bulunur. Çiçeğin asıl önemli organı dişi organdır. Dişi organ, tepecik kısmı 2,5 – 3,5 cm boyunda, ipliksi görünüşlü olup üç parçaya ayrılır. Bunların rengi koyu kırmızıdır. Bu kısma ‘safran’ denir.

DSC8855

Safran ekonomik olarak değerli bir bitkidir. Boya, kozmetik, ilaç sanayi ile halk hekimliğinde ve yemeklerde de baharat olarak kullanılır. Bazı literatür verilerine göre, safranın anavatanının Anadolu ve Doğu Akdeniz çevresi olduğu, bazı kaynaklara göre ise, safranın Anadolu’ya Orta Asya’dan göç eden Türkler tarafından getirildiği belirtilmektedir.

Homeros ve Hipocrates, safranın çağlar boyunca İran ve Hindistan’ın Keşmir Bölgesi’nde yetiştirildiğini kaydetmektedirler. Moğollar safranı Çin’e, Araplar İspanya’ya ve Haçlılar Batı Avrupa’ya tanıtmışlardır. Eski Yunan, Roma ve Mısır uygarlıklarında safran, boyama, parfüm, ilaç ve yemek pişirme gibi amaçlarla kullanılmıştır. Kleopatra’nın, safrandan üretilmiş parfüm kullandığına ait kayıt düşülmüştür. Ortadoğu’da, en az 4 bin yıldan beri hoş kokulu tatlandırıcı, parfüm, boya, ilaç ve hatta bir aphrodisiac olarak kullanılmak üzere safran yetiştirilmiştir. Öyle olmuştur ki, safran zaman zaman altın ile eşdeğer tutulmuştur.

Safran Hititliler Dönemi’nden beri Anadolu’da bilinen ve ilaç olarak kullanılan bir drogdur. Osmanlılar döneminde önemini korumuş ve 1858 yılında, 9.705 kg safran İngiltere’ye satılmıştır. Yirminci yüzyılın başlarında, işgücü yetersizliği ve ekonomik güçlükler nedeniyle, ekimi ve üretimi çok gerilemiştir. 1913 yılında, yalnızca Safranbolu ve Şanlıurfa’da safran tarımı yapılmıştır. Bu dönemde elde edilen safran miktarı ise, yalnızca 500 kilogramdır. Bu miktar, ülke gereksinimini karşılayamadığı için, 1923 yılından itibaren Avrupa ülkelerinden ithal edilmeye başlanmıştır.

DSC8792

Geçmişte safranın ülkemizde yetiştirildiği yerler, başta Safranbolu olmak üzere İstanbul, Tokat, İzmir, Adana ve Şanlıurfa’dır. Safranbolu’da 40 kadar köyde safran yetiştirildiği kaydedilmiştir. Bugün ülkemizde geniş alanda safran yetiştiriciliği sadece Safranbolu’da yapılmaktadır.

2010 yılında tahmini üretim miktarımız 10 – 12 kilogram arasında olması beklenmektedir. Görüldüğü gibi dünya safran ticaretindeki önemli yerimizi kaybetmemizin yanında, yurt içi tüketimimizi de karşılayamayarak safran ithal etmek zorunda kalmaktayız.

Safran,Asya’da; İran, Azerbaycan, Hindistan, Pakistan ve Çin’de, ayrıca, Yeni Zelanda da yetiştirildiği de belirtilmektedir. Avrupa’da; Yunanistan, İtalya, Fransa ve İspanya’da üretilen safran, Kuzey Afrika’da; Fas ve Mısır, Ortadoğu’da ise; İsrail’de yetiştirilmektedir.

DSC9004

Dünyada safranın 70 cinsine ait 1.800 türü bulunmaktadır. Anadolu bitki çeşitliliğinde ise, crocus cinsine ait 40 tür saptanmıştır. Bu türlerin bir kısmı ilkbaharda, bir kısmı da sonbaharda çiçek açmaktadır.

Safranbolu’da safran üretimi, İlçe Tarım Müdürlüğü verilerine göre 1999 yılına kadar sadece Davutobası Köyü’nde yapılmaktayken, 1999 yılından sonra değişik finansman kaynaklarıyla yapılan projelerle bu gün, 10 köyde 33 çiftçi tarafından 28.500 m2 alanda yetiştiricilik yapılmaktadır.

Safranbolu safranının tanıtılması amacıyla her yıl sonbahar aylarında ‘Safran Şenlikleri’ düzenlenmektedir.

Yazı: Safranbolu İlçe Tarım Müdürlüğü, fotoğraflar: İsmail Şahinbaş

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Required fields are marked *

*


+ bir = 6

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Protected with IP Blacklist CloudIP Blacklist Cloud